เสียงกระซิบจากหิน 1,000 ปี ณ ปราสาทตาควาย เมืองสุรินทร์
ท่ามกลางแนวเทือกเขาพนมดงรักอันทอดตัวยาวเป็นสันปันน้ำระหว่างไทยและกัมพูชา มีโบราณสถานขอมโบราณแห่งหนึ่งตั้งตระหง่านอยู่ท่ามกลางผืนป่าและความเงียบสงบ นั่นคือ “ปราสาทตาควาย” โบราณสถานสำคัญของจังหวัดสุรินทร์ ซึ่งตั้งอยู่บริเวณช่องตาควาย บ้านไทยนิยมพัฒนา หมู่ 17 ตำบลบักได อำเภอพนมดงรัก จังหวัดสุรินทร์ อันเป็นอีกหนึ่งหลักฐาน แห่งความรุ่งเรืองของอารยธรรมขอมโบราณในดินแดนอีสานใต้
ปราสาทตาควายตั้งอยู่บนสันเขาของเทือกเขาพนมดงรัก ห่างจากปราสาทตาเมือนธมไปทางทิศตะวันออกประมาณ 12 กิโลเมตร สภาพแวดล้อมโดยรอบยังคงความเป็นธรรมชาติและป่าเขาอันอุดมสมบูรณ์ ทำให้ผู้มาเยือนได้สัมผัสทั้งคุณค่าทางประวัติศาสตร์และความงดงาม ของธรรมชาติใน คราวเดียวกัน
นักโบราณคดีสันนิษฐานว่า ปราสาทแห่งนี้สร้างขึ้นในช่วงปลายสมัยนครวัดต่อเนื่องสู่สมัยบายน ราวรัชสมัยพระเจ้าสุริยวรมันที่ 2 ถึงพระเจ้าชัยวรมันที่ 7 เพื่อเป็นศาสนสถาน ในศาสนาฮินดู ลักษณะเด่นคือเป็นปราสาทจตุรมุขก่อสร้างด้วยศิลาแลงและศิลาทราย หันหน้าไปทางทิศตะวันออก มีผังเป็น รูปกากบาท ยอดปรางค์ซ้อนลดหลั่นกันขึ้นไป 5 ชั้น แม้จะไม่มีลวดลายแกะสลักวิจิตรตระการตา เช่น ปราสาทหินชื่อดังหลายแห่ง แต่กลับสะท้อนความเรียบง่ายและความสง่างามตามแบบศิลปะขอม ได้อย่างน่าประทับใจ
ภายในห้องครรภคฤหะยังพบประติมากรรมลักษณะคล้ายสวายัมภูวลึงค์ ซึ่งเป็นสัญลักษณ์แทนองค์พระศิวะตามคติความเชื่อของศาสนาฮินดู แสดงให้เห็นถึงบทบาทของปราสาทแห่งนี้ในฐานะ ศาสนสถานอันศักดิ์สิทธิ์ของผู้คนในอดีต สิ่งที่น่าสนใจอีกประการหนึ่งคือ ปราสาทตาควายเป็นปราสาทเดี่ยว ไม่มีหมู่อาคารบริวารหรือสิ่งก่อสร้างประกอบอื่น ๆ ทำให้นักวิชาการบางส่วนสันนิษฐานว่าอาจเป็นโบราณสถานที่ก่อสร้างยังไม่แล้วเสร็จสมบูรณ์ อย่างไรก็ตาม ความโดดเดี่ยวของตัวปราสาทกลับกลายเป็นเอกลักษณ์ที่ทำให้สถานที่แห่งนี้มีมนต์เสน่ห์เฉพาะตัว แตกต่างจากปราสาทขอมแห่งอื่นในภูมิภาคเดียวกัน
ปัจจุบัน ปราสาทตาควายยังคงเป็นแหล่งเรียนรู้ทางประวัติศาสตร์ที่ทรงคุณค่า และเป็นหนึ่งในจุดหมายปลายทางสำคัญของนักท่องเที่ยวที่สนใจอารยธรรมขอมโบราณ แม้การเดินทางเข้าถึงจะต้องอาศัยการเดินเท้าผ่านเส้นทางธรรมชาติ แต่เมื่อได้เห็นความงดงามของโบราณสถานอายุนับ 100 นับ 1,000 ปี ที่ตั้งอยู่ท่ามกลางขุนเขาแล้ว ย่อมคุ้มค่ากับทุกย่างก้าวอย่างแน่นอน
ปราสาทตาควายจึงมิใช่เพียงกองหินเก่าแก่บนสันเขาพนมดงรัก หากแต่เป็นมรดกทางวัฒนธรรมที่บอกเล่าเรื่องราวความรุ่งเรืองของอาณาจักรขอมในอดีต เป็นสมบัติล้ำค่าของ “ชาวสุรินทร์” และเป็นอีกหนึ่งหน้าประวัติศาสตร์ที่ควรค่าแก่การอนุรักษ์ให้คงอยู่สืบไปสู่คนรุ่นหลัง
เรื่อง ธนกฤต เจียรวัฒนากร
ข้อมูล เอกภาพ สุหร่าย
ภาพ น.ส. ผ่องศรี ชาญตระกูลทวี
