“ปราสาทภูมิโปน มรดกล้ำค่ากว่า 1,300 ปี ร่องรอยอารยธรรมขอมโบราณแห่งเมืองสุรินทร์”
ปราสาทภูมิโปน โบราณสถานสำคัญของจังหวัดสุรินทร์ ซึ่งตั้งอยู่ที่บ้านภูมิโปน ตำบลดม อำเภอสังขะ ถือเป็นมรดกทางวัฒนธรรมอันทรงคุณค่าของภาคอีสานใต้
ปราสาทภูมิโปนเป็นหนึ่งในปราสาทอิฐที่เก่าแก่ที่สุดของประเทศไทย สร้างขึ้นราวพุทธศตวรรษที่ 12–13 มีอายุกว่า 1,300 ปี เกี่ยวข้องกับอารยธรรมขอมโบราณและอารยธรรมเจนละ สร้างขึ้นเพื่อเป็นศาสนสถานในศาสนาฮินดู ลัทธิไศวนิกาย สำหรับบูชาพระศิวะ
จุดเด่นของปราสาทแห่งนี้คือ เป็นกลุ่มปรางค์อิฐจำนวน 4 หลัง ตั้งอยู่บนฐานเดียวกัน หันหน้าไปทางทิศตะวันออก ใช้อิฐเผาขนาดใหญ่ก่อสร้างอย่างประณีตโดยแทบไม่ใช้ปูน และมีองค์ประกอบสำคัญ เช่น ทับหลังหินทราย ฐานโยนี และศิวลึงค์ ซึ่งสะท้อนถึงศิลปกรรมขอมยุคต้นได้อย่างชัดเจน
ความสำคัญของปราสาทภูมิโปน คือเป็นหลักฐานทางประวัติศาสตร์ที่แสดงให้เห็นถึงการขยายตัวของอารยธรรมขอมเข้าสู่ดินแดนอีสานใต้ อีกทั้งยังสะท้อนถึงความรุ่งเรืองด้านศาสนา ศิลปวัฒนธรรม และความเชื่อของผู้คนในอดีต
ในปัจจุบัน กรมศิลปากรได้ขึ้นทะเบียนเป็นโบราณสถานแห่งชาติ และมีการอนุรักษ์บูรณะอย่างต่อเนื่อง เพื่อให้เป็นแหล่งเรียนรู้ทางประวัติศาสตร์และแหล่งท่องเที่ยวเชิงวัฒนธรรมที่สำคัญของจังหวัดสุรินทร์
ดังนั้น คนรุ่นใหม่ควรศึกษาและร่วมกันอนุรักษ์ปราสาทภูมิโปน เพราะไม่เพียงเป็นสมบัติของชาวสุรินทร์เท่านั้น แต่ยังเป็นมรดกทางประวัติศาสตร์ของชาติ ที่สะท้อนรากเหง้าและอัตลักษณ์ของท้องถิ่นให้คงอยู่สืบไป
เรื่อง ธนกฤต เจียรวัฒนากร /ข้อมูล เอกภาพ สุหร่าย / ภาพ ผ่องศรี ชาญตระกูลทวี
